ਮੈਲਬਰਨ : ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਸਿਗਰਟਾਂ ਅਤੇ ਵੇਪਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਾਲੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਬਿਊਰੋ ਆਫ਼ ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਿਗਰਟਾਂ ਅਤੇ ਵੇਪਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 80 ਫ਼ੀਸਦੀ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਸਨ।
ABC ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ABS ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਤੰਬਾਕੂ ਦੇ ਕਾਲੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 2017 ਤੋਂ 2025 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਕੋਟੀਨ ਦੀ ਖਪਤ ਲਗਭਗ 40 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਧੀ, ਪਰ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੰਬਾਕੂ ਉਤਪਾਦਾਂ ’ਤੇ ਘਰਾਂ ਦਾ ਖਰਚ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੋ ਗਿਆ।
ABS ਮੁਤਾਬਕ, ਕੁੱਲ ਤੰਬਾਕੂ ਖਪਤ ਵਿੱਚ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ 2017 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 12 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀ, ਜੋ 2025 ਵਿੱਚ ਵਧ ਕੇ 80 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਨਿਕੋਟੀਨ ਦੇ ਅਸਰ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਿਗਰਟਾਂ ਤੇ ਵੇਪਸ ’ਤੇ ਘੱਟਦੇ ਖਰਚ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਿਗਰਟਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਕੀਮਤ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ 2016 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਿਗਰਟ ’ਤੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਟੈਕਸ ਹੁਣ 1.52 ਡਾਲਰ ਹੈ, ਜੋ ਕੁੱਲ ਕੀਮਤ ਦਾ 80 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ 25 ਸਿਗਰਟਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪੈਕ ਦੀ ਕੀਮਤ 50 ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਸਿਗਰਟਾਂ ਦਾ ਪੈਕ ਲਗਭਗ 25 ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕਈ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਚੇ ਟੈਕਸਾਂ ਨੇ ਸਿਗਰਟ ਪੀਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵੱਲ ਧੱਕਿਆ ਹੈ। ਡੀਕਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕ੍ਰਿਮਿਨੋਲੋਜਿਸਟ ਜੇਮਜ਼ ਮਾਰਟਿਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ “ਵੱਡੀ ਨੀਤੀ ਨਾਕਾਮੀ” ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਾਲੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ enforcement ਰਾਹੀਂ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
More Read
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਅਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਹਤ ਜਾਂ ਪੁਲਿਸ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤਾਜ਼ਾ ਫੈਡਰਲ ਬਜਟ ਵਿੱਚ Treasury ਨੇ ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਤੰਬਾਕੂ excise ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ 8 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕਟੌਤੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਤੰਬਾਕੂ ਅਤੇ ਵੇਪਸ ਕਾਰਨ excise ਚੋਰੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ 7.7 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ 11.8 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਹੁਣ ਸਰਹੱਦਾਂ ’ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਤੰਬਾਕੂ ਤੇ ਈ-ਸਿਗਰਟਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਵੀਆਂ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਲਿਆਉਣ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਬਾਰਡਰ ਫੋਰਸ ਨੇ 2.66 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਸਿਗਰਟਾਂ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਦਕਿ 2016 ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 480 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ।
ਪਰ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ’ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਵੰਡ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੋਅਲਿਸ਼ਨ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਿਗਰਟਾਂ ’ਤੇ ਟੈਕਸ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕ ਮੁੜ ਕਾਨੂੰਨੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵੱਲ ਆ ਸਕਣ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਐਲਬਨੀਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਹਿਚਕ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ enforcement ਅਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਧਾਉਣ ’ਤੇ ਹੈ।
ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਹੋਰ ਵੀ ਪੇਚੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਚੇ ਟੈਕਸਾਂ ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਬਾਲਗਾਂ ਦੀ smoking rate ਨੂੰ 2000 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਲਗਭਗ 25 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ ਅੱਜ ਲਗਭਗ 10 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਹੀ ਨੀਤੀ ਕਾਲੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਫੈਲਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਦਿਖ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਤੰਬਾਕੂ ਨੀਤੀ ਲਈ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਰਕਾਰ ਸਿਗਰਟ ਪੀਣ ਦੀ ਆਦਤ ਘਟਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਕਰਾਂ ਨੇ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਰਕੀਟ ਨੂੰ ਹੀ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡਦਾ ਦਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।
